|
Osteoporose is een ziekte waarbij de
kwaliteit en de densiteit (dichtheid) van het bot vermindert. Hierdoor
vergroot de kans op botbreuken, vooral van heup, pols en ruggenwervels.
Jaarlijks zijn in België naar schatting 15.000 heupfracturen het gevolg van
osteoporose. Vijftien procent van de zeventigplussers heeft een
indeukingsfractuur met rugpijn tot gevolg. Vanaf 50 jaar loopt één vrouw op
de tien een verhoogd risico op een breuk door osteoporose of botontkalking.
Tussen 65 en 74 jaar zit zelfs 40 procent in de gevarenzone.
Het is belangrijk om op jonge leeftijd zo veel mogelijk
bot op te bouwen. De aandoening komt bijvoorbeeld meer voor bij mensen die
tijdens hun jeugd te weinig calcium binnenkregen of die weinig
lichaamsbeweging nemen. Tot ongeveer 35 jaar wordt er meer botmassa dan er
wordt afgebroken. Nadien overstijgt de botafbraak de opbouw van nieuw bot en
slinkt het botkapitaal geleidelijk. Hoe hoger de piekbotmassa (het
‘botkapitaal’ dat tussen 25-35 jaar zijn top bereikt), hoe langer het duurt
voor de gevarendrempel wordt bereikt. Bij vrouwen is er sterke daling van de
botmassa na de menopauze. Na enkele jaren verloopt de afbraak weer even
geleidelijk als bij mannen, maar tegen dan hebben ze een behoorlijke
achterstand opgelopen. Dat verklaart waarom vrouwen veel kwetsbaarder zijn
voor osteoporose dan mannen.
• Kinderen en jongeren in de groeispurt, moeten elke dag voldoende Calcium binnenkrijgen. Ook na de menopauze,
tijdens een zwangerschap en tijdens het geven van borstvoeding zijn extra
zuivelproducten aangeraden. Uit diverse onderzoeken blijkt dat zowel kinderen
als volwassenen veel te weinig melkprodukten verbruiken en dus ook veel te
weinig Calcium krijgen. Met calcium verrijkte sojaproducten zijn een goed
alternatief voor melkproducten. Groene kool, spinazie, granen, amandelen,
hazelnoten, gedroogde vijgen, sardienen uit blik en kalkrijk water zijn
voedingsmiddelen die eveneens calcium bevatten. Maar lang niet voldoende om
melk te vervangen door bijvoorbeeld groene koolsap. Bovendien neemt het
lichaam calcium minder goed op uit plantaardige voedingsmiddelen dan uit
melkproducten.
|
|
• Even belangrijk is vitamine D. Vitamine D zorgt er
voor dat calcium goed wordt opgenomen in ons lichaam en is dus belangrijk
voor de kwaliteit van de beenderen. Volgens de aanbevelingen van de Hoge
Gezondheidsraad hebben we dagelijks tussen de 5 en de 10 microgram vitamine D
nodig. Voor zestigplussers en vrouwen na de menopauze wordt 10 microgram (of
400 IE, Internationale Eenheden) aanbevolen. Voor 70-plussers raadt de
Nederlandse Gezondheidsraad zelfs 15 microgram per dag aan.
Wie dagelijks een half uur buiten in de zon loopt (met de
handen en het gezicht onbedekt), maakt op jaarbasis tussen 5 en 10 microgram
vitamine D per dag aan. Vitamine D wordt namelijk in de huid gevormd onder
invloed van de zon. Het wordt ook in beperkte mate opgenomen uit de voeding
(bv. vette vis, levertraan, eieren, boter en margarines die verrijkt zijn met
vit. D). Bij mensen met een donkere huid en vooral mensen die weinig buiten
komen, kan er wel een tekort ontstaan. Bovendien wordt de huid met het ouder
worden dunner waardoor het vermogen om vitamine D te produceren, vermindert.
Bij personen ouder dan 65 jaar is dit vermogen slechts een vierde tot een
derde van dat bij personen tussen 20 en 30 jaar. Studies tonen aan dat
ongeveer een kwart van de zelfstandig wonende senioren en 60 tot 80% van de
bewoners van verzorgings- en verpleeghuizen, te weinig vitamine D hebben. Ook
bij migranten en in het bijzonder gesluierde vrouwen, is vitamine D-tekort
een groeiend probleem. Het is onmogelijk om via de voeding voldoende vitamine
D binnen te krijgen: voor 10 microgram zou men 1 kg boter of 150 g margarine
per dag moeten eten…
In Nederland adviseert de Gezondheidsraad daarom vitamine
D-supplementen aan vrouwen vanaf 50 jaar en mannen vanaf 60 jaar.
- Vrouwen van 50 - 60 jaar: 2,5 microgram per dag
- Vrouwen van 60 - 70 jaar: 5 microgram per dag
- Vrouwen vanaf 70 jaar: 10 microgram per dag
- Mannen van 60 - 70 jaar: 2,5 microgram per dag
- Mannen vanaf 70 jaar: 7,5 microgram per dag.
In België bestaan hierover geen concrete aanbevelingen.
• Een voldoende hoge
consumptie van eiwitten is vereist voor een goede botvorming bij kinderen
en jong volwassenen en voor het behoud van bot bij ouderen. Eiwitten moeten
dagelijks ongeveer 10 % van de totale energiebehoefte aanbrengen. Dat
betekent ongeveer 50 g eiwitten voor vrouwen met een gemiddelde energiebehoefte
van 2000 kcal per dag en ongeveer 62 g voor mannen met een gemiddelde
energiebehoefte van 2500 kcal per dag. Kinderen en jongeren hebben per
kilogram lichaamsgewicht meer eiwit nodig dan volwassenen omdat ze nog
groeien. Vrouwen die zwanger zijn hebben extra eiwit nodig voor de placenta
en het ongeboren kind. Vrouwen die borstvoeding geven, hebben extra eiwit
nodig om moedermelk aan te maken.
Onze normale voeding bevat normaal voldoende eiwitten.
Vegetariërs en vooral veganisten hebben meer eiwit nodig om alle essentiële
aminozuren binnen te krijgen. Dat komt doordat plantaardig eiwit minder
essentiële aminozuren bevat dan dierlijk eiwit. Veganisten hebben tot 25
procent meer eiwit nodig. Dat komt neer op zo’n 15 gram per dag extra voor
een volwassene. Verder moeten vegetariërs maar vooral veganisten erop letten
dat ze verschillende bronnen van eiwit eten. Dat is belangrijk om voldoende
van alle essentiële aminozuren binnen te krijgen.
• Mensen die dagelijks
voldoende fruit en groenten eten, hebben doorgaans een betere
botgezondheid. Omgekeerd verhoogt een lage groente- en fruitconsumptie de
kans op osteoporose.
• Het is momenteel nog niet afdoend aangetoond dat de
consumptie van phytooestrogenen uit soja de botafbraak vertraagt en de kans
op osteoporose vermindert.
• Een tekort aan vitamine K
en magnesium heeft een negatief effect op de omzetting van calcium in
bot. Dergelijke tekorten komen echter zelden voor en het is niet aangetoond
dat supplementen van magnesium of vitamine K de opname van Calcium verbeteren.
• Een hoog zoutverbruik
vergroot de uitscheiding van Calcium via de urine, en wordt daarom beschouwd
als een risicofactor voor osteoporose.
• Of frisdranken op zich een negatief effect hebben op de
botgezondheid (door de aanwezigheid van caffeïne, fosfaat, enz), is niet
overtuigend aangetoond. Wél indien de frisdranken de melkconsumptie
vervangen.
• Hetzelfde geldt voor koffie (koffie, thee, cola...): het
is tot nu toe niet aangetoond dat dit een negatieve invloed heeft op de
calciumopname, ten minste bij mensen die voldoende calcium binnenkrijgen via
hun voeding. Bij mensen met een lage Calciumconsumptie zou er wel een
negatieve invloed kunnen zijn wanneer ze dagelijks meer dan drie koppen
koffie drinken.
• Hoe meer u beweegt, hoe
sterker uw botten blijven. Activiteiten waarbij de botten belast worden -
zoals wandelen of in de tuin werken - hebben meer effect dan bijvoorbeeld
fietsen of zwemmen.
• Stop met roken. Roken
verhoogt de kans op osteoporose ongeveer even sterk als een vervroegde menopauze.
• Overmatig alcoholgebruik
(meer dan twee à drie glazen per dag) werkt osteoporose mee in de hand.
• Ondergewicht (BMI lager
dan 20 kg/m2) is een belangrijke risicofactor voor osteoporose.
|
